Van veilige naar spannende ideeën: zo help je je team outside the box denken

Als we in een groep werken, zijn we geneigd ons zo voorspelbaar mogelijk te gedragen. Sociaal gezien handig, met het oog op vernieuwing wat minder. Wil je van voorspelbare naar prikkelende ideeën? Dit zijn vier concrete stappen die je helpen die sprong outside the box te maken.

Je stelt een mooie vraag aan je team. Er volgt een brainstorm. En binnen tien minuten hangen er post-its met ideeën die… tja… prima zijn. Maar niet anders dan wat jullie vorig jaar ook al bedachten. Veilige ideeën zijn comfortabel. Spannende ideeën en outside the box denken vragen iets anders van een team.

Tussen haakjes: out of the box?

Er zijn mensen die graag 'out of the de box denken', maar net niet helemaal beseffen wat ze dan bedoelen. De staande uitdrukking in het Engels is 'to think outside the box': buiten het vaste denkraam stappen. 'Out of the box' gebruik je als iets meteen werkt, zonder gedoe. 'This solution works straight out of the box.' Dat gaat dus niet over creativiteit, maar over gebruiksgemak. Maar gelukkig zijn ideeën die straight out of the box werken vaak ook gewoon heel welkom.

Stap 1: Geef een team ruimte om ín de box te denken

Veilige ideeën mogen er natuurlijk ook zijn. Sterker nog, ze zijn een noodzakelijke eerste stap. In een groep wil niemand meteen met het meest afwijkende of spannende idee komen, zeker niet als een groep niet gewend is om samen te brainstormen. Blijf daarom de eerste stap lekker veilig binnen de kartonnen wanden van de doos.

Ik begin graag met een korte individuele schrijfronde. Laat iedereen minimaal drie voor de hand liggende ideeën opschrijven. Dat is niet alleen handig om een veilig gevoel te geven, het is ook wat je brein nodig heeft om op te warmen. De meest logische ideeën zitten vooraan in de rij. Zolang die nog niet uitgesproken of opgeschreven zijn, blijven ze in de weg staan. Je kunt moeilijk origineel denken als je hoofd nog bezig is met wat volgens jou volkomen logisch is. En zo'n realistische eerste stap geeft je input voor de volgende ronde.

Ik benoem altijd expliciet dat de dit de opwarmronde is. Je leegt eerst de bovenste la van je brein. Laat deelnemers hun ideeën delen en verzamel ze zichtbaar op een flap of muur, zonder discussie. Alleen verduidelijkingsvragen zijn toegestaan.

Stap 2: Prik wat luchtgaten in de doos

Als het veilige eenmaal gezegd is, mag er iets meer zuurstof bij. In deze fase geef je het proces gerichte prikkels. Genoeg om het op te rekken zonder dat mensen het gevoel krijgen dat de bodem onder hun voeten verdwijnt. Deze gaten zou je kunnen toevoegen voor een beetje frisse lucht:

Nieuw perspectief

Ons brein is efficiënt. Het kiest automatisch voor de route die het al kent. Daardoor blijven ideeën vaak binnen dezelfde logica hangen. Een nieuw perspectief doorbreekt dat patroon. Concreet:

• Vraag hoe een andere sector dit zou aanpakken

• Laat iemand de rol van klant, criticus of buitenstaander spelen

• We halen een miljoenensubsidie binnen, wat gaan we doen?

Een beetje beperking

Beperkingen maken ons creatiever omdat ze ons brein dwingen gerichter te werken. Zodra je een duidelijke grens krijgt, bijvoorbeeld weinig tijd, weinig middelen of een strakke opdracht, moet je prefrontale cortex actiever aan de slag. Concreet:

• Geef een tijdslimiet, bijvoorbeeld met een kookwekker

• Werk met één duidelijke randvoorwaarde. Die hoeft niet inhoudelijk te zijn. Bijvoorbeeld:

  • Geef een budgetplafond mee, bijvoorbeeld maximaal 1000 euro

  • Geef een verplichte doelgroep mee, bijvoorbeeld 'geschikt voor iemand van 80'

  • Alle ideeën moeten met een bepaalde letter beginnen

Speelsheid

Zodra iets op spel lijkt, voelen we ons vrijer. Speelsheid verlaagt de druk en daarmee ook de angst om iets geks te zeggen. Dan ontstaan vaak verrassende ideeën. Concreet:

• Werk met een metafoor

• Gebruik tekeningen in plaats van woorden

• Overdrijf een opdracht expres. Niet je omzetten vergroten bijvoorbeeld, maar vertienvoudigen.

  
  

Frictie

Een beetje wrijving zorgt ervoor dat ideeën uitgedaagd worden. Het gaat niet om botsen op de persoon, maar om spanning op het idee. Concreet:

• Laat mensen ideeën combineren met iemand die ze normaal niet spreken

• Koppel twee mensen met tegengestelde invalshoeken aan één voorstel

• Laat iemand bewust het tegenovergestelde standpunt verkennen

• Geef elke deelnemer de opdracht om één aanname in een idee te bevragen

• Laat ideeën eerst door een andere subgroep worden aangescherpt voordat ze terugkomen

Stap 3: Trek de doos uit elkaar

Tijd voor drastische maatregelen: in deze stap trek je de lijm los en maak je een platte plaat karton van de doos. Hier verschuif je van variatie binnen het kader naar onderzoek van het kader.

Kader onder de loep

Als de doos eenmaal plat op tafel ligt, zie je pas hoe hij in elkaar zat. Deze stap draait om zichtbaar maken wat eerder impliciet bleef. Niet nieuwe ideeën toevoegen, maar onderzoeken waar ze eigenlijk op gebouwd zijn. Werkvragen:

• Welke aannames zitten onder deze vraag?

• Wat nemen we als vanzelfsprekend aan?

• Welke randvoorwaarden hebben we ooit bedacht en nooit meer bevraagd?

• Wat zou er gebeuren als één van die aannames niet klopt?

Omdraaien

Soms kom je verder door het probleem niet op te lossen, maar om te keren. Door bewust de verkeerde kant op te denken, zie je scherper waar de echte knelpunten zitten. Het haalt de automatische piloot uit en dwingt het team om opnieuw positie te kiezen. Werkvragen:

• Hoe maken we het probleem expres erger?

• Wat als we het tegenovergestelde doel nastreven?

  
  

Eigenaarschap vergroten

Het is heel menselijk om wat mentale afstand te houden van onze werkvraagstukken. Maar spannende ideeën vragen betrokkenheid. Eigenaarschap is vaak het kantelpunt tussen meedenken en verantwoordelijkheid nemen. Werkvragen:

• Als je directeur zou zijn over dit onderwerp, wat zou je doen?

• Jij bent de vader of moeder van dit probleem. Wat heeft het nodig?

• Wat als mensen daadwerkelijk schade ondervinden van ons beleid?

• Wat zou je doen als je hier morgen publiekelijk op afgerekend wordt?

  
  

Stap 4: Haal de doos door de shredder

Dit is niet voor elke sessie nodig. Meestal kom je een heel eind met luchtgaten en losgetrokken lijmranden. Maar soms kom je tot de conclusie dat het probleem niet in de ideeën zit, maar in de doos zelf. Op zo'n moment moet je ontregelen.

Heilige huisjes en taboes

Elke organisatie heeft ze. Regels, routines en gewoontes die ooit logisch waren, maar inmiddels voelen alsof ze in steen gebeiteld zijn. En er zijn altijd onderwerpen waar je omheen praat. Zolang ze onder tafel blijven, sturen ze ongemerkt hoe je denkt. Maak je ze expliciet, dan verschuift het speelveld. Dat levert vaak meer helderheid op dan tien nieuwe ideeën. Werkvragen:

• Welke regel zouden we schrappen als we durfden?

• Welke afspraak zou vandaag waarschijnlijk niet meer ingevoerd worden?

• Wat zeggen we nooit hardop?

• Waar ergeren we ons al jaren aan?

Zero based denken

Zero based denken betekent dat je niet vertrekt vanuit hoe het nu is, maar vanaf nul begint. Je doet alsof je vandaag opnieuw start. Werkvragen:

• Stel dat deze organisatie vandaag opnieuw begint, wie nemen we dan als eerste aan?

• Er is een wereldramp gebeurd en we hebben geen beschikking meer over digitale middelen. Hoe komen we zo snel mogelijk weer tot resultaat?

• Wat bouwen we níet opnieuw op?

  
  

Radicale beperking

Soms maak je pas echt scherpe keuzes als er iets op het spel staat. Door een drastische beperking in te voeren, haal je comfort en middelmaat weg. Concreet:

• Je mag nog maar één dienst aanbieden

• Je budget wordt gehalveerd

• Je moet het zonder managementlaag doen

Toekomstschok

Soms helpt het om het speelveld radicaal te verschuiven. Door een denkbeeldige schok in de toekomst te introduceren, worden huidige keuzes ineens relatief. Wat vandaag logisch voelt, kan morgen achterhaald zijn. Werkvragen:

• Wat als AI dit hele proces overneemt?

• Wat als onze doelgroep over vijf jaar niet meer bestaat?

• Wat als Amazon onze dienst gaat aanbieden?

Welke stap zet jij?

Spannende ideeën ontstaan niet vanzelf, daar is een goed ontworpen sessie voor nodig. Niet elke teambijeenkomst hoeft radicaal te zijn, maar elke sessie kan een stapje minder voorspelbaar. Kies er bij je volgende overleg eens één ingrediënt uit. Stel een tijdslimiet of een kies heilig huisje dat bevraagd mag worden, en kijk wat er gebeurt. O, en laat het me weten! Vind ik leuk.